Ptahshepses II

Ptahshepses II is de naam die een hogepriester van Ptah van Memphis droeg aan het begin van de Vijfde Dynastie.

Geboren of oorspronkelijk afkomstig uit een van de machtigste families uit deze periode van het Oude Rijk, is zijn carrière vergelijkbaar met die van zijn illustere voorganger, de eerste die deze naam droeg, die tijdens de Vijfde Dynastie vrij gebruikelijk zou worden.

In zijn studie over de hogepriesters van Memphis plaatst Charles Maystre hem op de tweede plaats in de lijst van hogepriesters met dezelfde naam die hun pontificaat voornamelijk uitoefenden tijdens de Vijfde Dynastie.

Ptahshepses’ titels verraden een voornamelijk religieuze loopbaan.
Van de dertien belangrijkste functies die bewaard zijn gebleven op de architraaf van zijn graf, kunnen we onderscheid maken tussen hoftitels, die mogelijk puur eretitels zijn, en andere, die zeer reëel zijn, met name religieuze.

Onder de hoftitels kunnen we de volgende noemen:
Vertrouweling van de koning, wat aangeeft dat Ptahshepses deelnam aan de privéraad van de farao.
Hij die in het hart van zijn meester is, in dit geval de koning of de god Ptah.
Hij die zich in het Dubbele Huis bevindt, wat hem nog nauwer verbindt met het huishouden van de koning.
Naast zijn hoofdtitel van Groothoofd van Ambachtslieden, is Ptahshepses ook:
Meester van Alle Ambachtslieden, een titel die ook door andere hogepriesters van de god Ptah werd gedragen, maar hier aangevuld met het woord ‘alle’.
Deze verduidelijking stelt ons in staat om Ptahshepses te karakteriseren als Grootmeester van de ambachtslieden van het koninkrijk en geeft waarschijnlijk aan dat hij een carrière in dit vakgebied nastreefde.

Directeur van de wabet, dat wil zeggen de werkplaats waar de beelden werden gebeeldhouwd.
Dit is ook de plaats waar het balsemen van lichamen plaatsvond.
Het lichaam van de overledene kreeg een definitieve vorm, net zoals de beeldhouwer, die de steen bewerkt, de gekozen vorm onthult, zodat een god of ziel er letterlijk in kon wonen.
Zijn religieuze titels zijn talrijker en beschrijven duidelijk zijn rol als hogepriester:
Hoofd van de Shem, wat aangeeft dat hij aan het hoofd staat van een categorie priesters wiens functie essentieel is in religieuze en begrafenisrituelen, met name vanwege de praktijk van het mondopeningsritueel dat wordt uitgevoerd op beelden, sarcofagen en mummies.
Profeet van Ptah.
Profeet van Sokar.
Directeur van het domein van Sokar, een domein gelegen in de necropolis van Memphis en beschouwd als heilige grond voor de oude Egyptenaren.
Waab van Ptah, wat hem toestemming gaf de intieme delen van het heiligdom van de god te betreden.
Deelnemer aan het festival van Ra, een titel die aangeeft dat hij bepaalde rituelen uitvoerde tijdens de festiviteiten ter ere van de zonnegod, met name in de tempels gebouwd door de farao’s van de Vijfde Dynastie.
Dit is een indicatie voor de datering, aangezien deze titel later niet meer voorkomt in de functies van de hogepriester van Ptah.

Ptahshepses als schrijver.

(Foto: Kurohito (Wikipedia) Imhotep Museum in Sakkara)

wr ḫ.rpw hmwt Ptḥ-Šp.ss

(De grootste van de ambachtslieden, Ptahshepses)

Een vergelijkende studie van zijn titels met die van de eerste Ptahshepses stelt ons ook in staat hun carrières in een eigentijdse periode te plaatsen.
Hoewel de afwezigheid van een koninklijke cartouche in de inscripties op de mastaba van Ptahshepses II momenteel verdere nauwkeurigheid in deze datering in de weg staat, ondersteunen de architectuur van het monument en de stijl van de inscripties deze chronologische connectie eveneens.

Wetende dat in die tijd twee hogepriesters gelijktijdig in functie waren, hebben we hier de waarschijnlijke identiteit van een van de collega’s van de eerste Ptahshepses, wiens carrière zich uitstrekte tot het midden van de Vijfde Dynastie, waardoor we de tweede titel in het begin van deze dynastie kunnen plaatsen.

Volgens Charles Maystre en op basis van Maj Sandman Holmbergs studie van de god Ptah, is het mogelijk de chronologische volgorde te bepalen waarin deze titels werden gedragen.
Dit biedt waardevol inzicht in het carrière pad van hogepriesters tijdens het Oude Rijk.
Deze carrière klom één voor één op in de rangen van de priesterlijke en burgerlijke hiërarchie en culmineerde in de wijding tot hogepriester, waarmee hij zich onderscheidde van alle anderen en hem tot de hoogste rang aan het hof van de koning verhief.

Zoals de auteur suggereert, lijkt het onderscheid weliswaar de koninklijke wil te zijn, waarbij de farao zelf de paus benoemde, maar het lijkt er ook op dat zijn troonsbestijging in deze periode het resultaat was van een evolutie, waarbij elke titel een fase markeerde.
Soortgelijke lijsten met titels en functies zijn te vinden bij andere hogepriesters die in deze cruciale periode van het Oude Rijk werden aangetroffen, wat aantoont dat deze keuze alleen werd gemaakt door de priesterlijke elite van de grote tempel van Ptah.

De mastaba van Ptahshepses.

(Foto: van mijzelf in 2012 (Abusir))

Ptahshepses II bezat een mastaba in Sakkara, niet ver van die van Ptahshepses I.

Dit is mastaba C9 op de lijst van Augustus Mariette, een monument gelegen ten noorden van de necropolis en ten zuiden van de locatie van een hypogeum dat door vroege ontdekkingsreizigers “het Vogelgraf” werd genoemd.
Het was een catacombegraf met duizenden ibis- en valkenmummies, voornamelijk gebruikt in de Late Periode.

De architectuur is vergelijkbaar met die van de mastaba van Ptahshepses I, maar met een andere decoratie en zonder een grote biografische inscriptie die een definitieve plaatsing in de opeenvolging van hogepriesters mogelijk zou maken.
De datering van dit monument blijft daarom onnauwkeurig.

De bouwstijl maakt het mogelijk om het aan het begin van de Vijfde Dynastie te plaatsen.
Zoals hierboven vermeld, is het, gezien de inscripties en titels die sterk lijken op die van Ptahshepses I, waarschijnlijk dat de twee hogepriesters tijdgenoten van elkaar waren.

Het Egyptisch Museum in Caïro bezit ook twee beelden die mogelijk toebehoorden aan de eerste of de tweede van deze hogepriesters.

Hoewel beide onthoofd zijn, tonen ze een zittende, uit Memphis afkomstige hogepriester in verschillende kleding.
Ze staan ​​op naam van de hogepriester van Ptah, Ptahshepses, zonder onderscheidende of chronologische elementen die ons in staat zouden stellen de kwestie van een preciezere identificatie op te lossen.

De sarcofaag van Ptahshepses.

(Foto: van mijzelf in 2012 (Abusir))

Wilt u meer foto’s zien, klik dan op de foto hieronder.