Tuya (ook wel Tuy of, zeldzamer, Mut-Tuya of Muty genoemd, in transliteratie van het hiërogliefische Twy, Twjȝ of Twyȝ en ook Mwt-Twjȝ, in spijkerschriftteksten uit de Hettitische correspondentie, Tūya, SALTu-u-ia) was de vrouw van farao Seti I van de negentiende dynastie van Egypte en de moeder van Tia, Ramses II en mogelijk Henutmire.
Zij was de dochter van Raia (Rʿjȝ), luitenant in de strijdwagen en zijn vrouw Ruya of Tuya (de naam is gedeeltelijk gebroken: [R/T]wjȝ). Seti I en Tuya’s dochter Tia (Ṯjȝ) was getrouwd met een hooggeplaatste ambtenaar die ook Tia (Ṯjȝ) heette, de zoon van Amenwahsu (Jmn-wȝḥ-sw).
De overgrote meerderheid van Tuya’s getuigenissen als koningin dateren uit de regeerperiode van haar zoon, waardoor het niet helemaal zeker is dat zij de titel van Grote Vrouwe van de Koning droeg tijdens de regeerperiode van haar echtgenoot.
Aan de andere kant zou zij, als moeder van de enige bekende zoon van de koning, wel Seti’s opperkoningin kunnen zijn geworden, in tegenstelling tot een andere echtgenote, de koninklijke dochter Tanodjmy.

Koningsmoeder Tuya.

(Foto: Miguel Hermoso Cuesta (Vaticaans Museum))

Tuya

Twjȝ

Als moeder van Ramses II genoot Tuya het bevoorrechte bestaan ​​van een gerespecteerde koningsmoeder.
Ramses wijdde een monumentaal bouwwerk in zijn dodentempel, het Ramesseum, aan zijn moeder en liet tevens een prachtige nieuwe tombe voor haar bouwen in het deel van de Vallei der Koninginnen dat hij had aangelegd voor de begrafenissen van de vrouwen in zijn familie.
Na het vredesverdrag tussen Egypte en Hatti in het jaar 21 van Ramses II (1259 v. Chr. volgens de “Lage Chronologie”) stuurde Tuya felicitatiebrieven aan de Hettitische grote koning Ḫattušili III en aan zijn koningin Puduḫepa, die zij respectievelijk aansprak als haar symbolische “broer” en “zuster”.
Ten tijde van de inwijding van de tempel van Ramses II in Aboe Simbel in het jaar 24 (1256 v. Chr.) lijkt Tuya echter al overleden te zijn.

Reliëf van Tuya, Royal Ontario Museum.

(Bron: AnnekeBart (Wikipedia))

Monumenten en inscripties:
Standbeeld, Vaticaans Museum nr. 28 met een figuur van Henutmire.
De inscriptie identificeert koningin Tuya als Moeder van de koning van Zuid- en Noord-Egypte, Koningin-moeder van de koning van Zuid- en Noord-Egypte (zelfs van) de Horus-Valk, Sterke Stier, Heer van Beide Landen, Usermaatre Setepenre, Heer der Kronen, Ramses II, gegeven leven als Re, De echtgenote van God en Grote Koninklijke Vrouwe, Vrouwe van Beide Landen, Tuya, moge zij leven.

In het Ramesseum werden fragmenten van de Noordzijkapel van Koningin-Moeder Tuya gevonden.
Ramses II liet deze kapel aan zijn moeder wijden.
Een scène in deze kapel vermeldt de naam van Tuya’s vader en moeder.

Het Ramesseum bevat scènes van de Goddelijke Geboorte van de Farao.
Een standbeeld en een voetstuk, gevonden in Tanis, maar oorspronkelijk afkomstig uit Piramesse.
Haar titels worden vermeld als Erfprinses, Hoofd van de Harem, Zeer Begunstigd, Godsvrouw en Koningin-Moeder, Grote Koninklijke Vrouwe, enz.
In Abydos verschijnt Tuya’s naam op fragmenten van een kalkstenen beeld en in teksten in de tempel van Ramses II.
In het Ramesseum verschijnt Tuya’s naam op fragmenten van een kolos en in scènes op de belangrijkste (centrale) ingang naar de grote zuilenhal.
Een standbeeld met de naam en titels van Tuya werd gevonden in Medinet Haboe, maar is waarschijnlijk afkomstig uit het Ramesseum.
Koningin Tuya verschijnt op twee van de collosi die de ingang van de tempel in Aboe Simbel flankeren.
Een zandstenen latei uit Deir el-Medina vermeldt de namen van Ramses II en Tuya.
Een zuil die zich nu in Wenen bevindt (Inv. 5091) toont Ramses II, gevolgd door Tuya, die een offer aan Osiris brengt.

Een gebeeldhouwde albasten canopische kruikstop in de vorm van haar hoofd, bevindt zich tegenwoordig in de collectie van het Luxor Museum.
Stèle gevonden in Kafr el-Gebel (3 km ten zuiden van Gizeh), waarop zij te zien is samen met de schatbewaarder Tia en zijn vrouw Tia (een dochter van Tuya).

Standbeeld van Tuya uit het Vaticaan.

(Foto met dank aan: Colin (Wikipedia))

Tuya stierf waarschijnlijk in of kort na het 22e jaar van Ramses’ regering en werd begraven in een indrukwekkende tombe aan de noordkant van de belangrijkste wadi van de Vallei der Koninginnen (QV80).
In haar tombe “werd Tuya ontdaan van het eerste deel van haar naam om voor eeuwig gewoon Tuya te worden, het verlies van het voorvoegsel Mut- suggereert dat haar dood was geëindigd in een bijna goddelijke aardse status.”

Deksel van een canopische kruik van koningin Tuya.

(Bron: Luxor Museum)

QV80

.

QV80 is het graf van (Mut-)Tuya, de Grote Koninklijke Vrouw van Seti I en de moeder van Ramses II, in de Egyptische Vallei der Koninginnen.

Lepsius maakt alleen melding van dit graf, in zijn lijst is dit graf nummer 7.
Het graf wordt als ongenummerd vermeld in Porter en Moss.
Een meer gedetailleerde beschrijving is te vinden in een rapport van Demas en Neville voor het Getty Conservation Institute.

De tombe bevindt zich ten westen van QV66, de tombe van Nefertari.
Men denkt dat Tuya rond het 22e jaar van de regering van haar zoon Ramses II stierf.
Deze schatting is gebaseerd op de vondst van een kruikenregister gedateerd op het 22e jaar van Ramses II.
De inscriptie luidt:

Jaar 22: Wijn, […] van de Grote Wijngaard van A[… van de ] Koning van Zuid- en Noord-Egypte, Usermaatre Setepenre, L.P.H., in het Landgoed van Amon, […]

De geschilderde scènes zijn niet goed bewaard gebleven vanwege later gebruik van de tombe.
Verschillende objecten, waaronder het hoofd van een van de canopische kruiken, fragmenten van een sarcofaag en delen van oesjabti’s, werden in de tombe gevonden.

De tombe werd hergebruikt tijdens de Derde Tussenperiode en mogelijk de Ptolemaïsche en Koptische Perioden.

Weergave van QV80

(Bron: Theban Mapping Project)