Reisverslag vakantie 2023 in Luxor.
Zo na wederom een uitstekend ontbijt was het tijd om op pad te gaan, vandaag bezoeken we de Vallei der Koninginnen, Deir el Medina, enkele privé graven, Medinet Habu en rijden we langs de onlangs ontdekte “Golden City”.
Aan het eind van de dag bleek Olette nog een leuke verrassing in petto te hebben.
Goed zoals al gezegd starten we deze dag met een bezoek aan de Vallei der Koninginnen.
De Vallei der Koninginnen (Set Neferoe ofwel zetel der schoonheid) is net als de Vallei der Koningen een begraafplaats van het Nieuwe Rijk uit het oude Egypte. Deze vallei is echter iets zuidwestelijker gelegen en er liggen voornamelijk koninginnen en koningskinderen, ook edelen uit het Nieuwe Rijk hadden hier een gedeelte voor hun eigen graven.
Een aantal graven zijn te bezoeken, zoals het graf van koningin Nefertari Merenmoet, de vrouw van Ramses II, dit graf is volledig gerestaureerd en begin jaren 90 opnieuw opengesteld voor het publiek.
Om het microklimaat van dit graf te beschermen is per dag een beperkt aantal bezoekers toelaatbaar en daarom moet een aparte toegangskaart voor dit graf gekocht worden.
Een aantal graven zijn afgesloten voor het publiek en het toerisme is hier minder ontwikkeld dan in de Vallei der Koningen.
We beginnen onze ontdekkingsreis in deze vallei door als eerste het graf van Nefertari (de vrouw van farao Ramses II) te bezoeken omdat het nog mooi rustig was m.b.t. het aantal toeristen zodat we hopelijk wat langer dan normaal in deze prachtige tombe mochten vertoeven (en dat is ons gelukt), vervolgens brachten we ook nog een bezoek aan de andere geopende tombes, zijnde die van Amen Khopshef, Kha Em Wast (beide een zoon van farao Ramses III) en Titi (vrouw van Ramses II en dochter van Setnacht).
Door op één van de foto’s of de tekst te klikken hieronder komt u terecht bij de foto’s die gemaakt zijn door mij in de desbetreffende tombe.
QV66 is het graf van Nefertari, de vrouw van farao Ramses II, in de Egyptische Vallei der Koninginnen.
Het werd ontdekt door Ernesto Schiaparelli (de directeur van het Egyptisch Museum in Turijn) in 1904.
Het wordt de Sixtijnse Kapel van het oude Egypte genoemd.
Het graf van Nefertari bevatte ooit het gemummificeerde lichaam en representatieve symboliek van haar, consistent met de meeste Egyptische graven uit die periode.
Helaas is alles geplunderd, behalve twee derde van de 5200 vierkante meter aan muurschilderingen.
Voor wat er nog over is, kenmerkten deze muurschilderingen het karakter van Nefertari, haar gezicht kreeg bijzondere aandacht om haar schoonheid te benadrukken, vooral de vorm van haar ogen, de blos van haar wangen en haar wenkbrauwen.
Sommige decoraties waren vol met lijnen en kleuren van rood, blauw, geel en groen die voortreffelijke aanwijzingen uitbeeldden om door het hiernamaals naar het paradijs te navigeren.
Na het bezoek aan de schitterende tombe van Nefertari wandelen we naar QV 55 het graf van prins Amen Khopshef, de zoon van farao Ramses III, zijn graf werd ook ontdekt door Ernesto Schiapaelli in 1903.
Op de muren zijn kleurrijke reliëf presentaties te bewonderen van de prins met vlecht en waaier in de hand aan de zijde van zijn vader Ramses III, verder worden er prachtige voorstellingen van Isis, Nebet-Het, Hathor, Thoth, Khnum, Ptah, Shu en Anubis afgebeeld op de muren.
De foto’s zijn steeds genomen aan mijn rechterkant, zodat je dus als het ware door het graf heen loopt en steeds naar rechts kijkt.
Een trap leidt tot de ingang van de tombe en geeft toegang tot een galerij die aan weerszijden voorzien is van voorstellingen van de prins.
Aan het einde van de galerij bevindt zich een tussenkamer die aan de rechterzijde is voorzien van een kleine kamer waarin een foetus werd aangetroffen en waarvan wordt gesteld dat deze afkomstig is uit een ander graf en later in het graf is ondergebracht.
Vanuit de tussenkamer leidt een tweede galerij die halverwege ook voorzien is van een kleine kamer naar de grafkamer van de prins waarin de sarcofaag staat opgesteld.
Het volgende graf dat we bezoeken is die van prins Kha Em Wast.
Farao Ramses III vaardigde in jaar 28 van zijn regering een bevel uit dat er vijf graven moesten worden voorbereid voor zijn zonen in de Vallei der Koninginnen, vlakbij zijn Medinet Habu dodentempel.
Het is niet bekend of zijn zonen toen al waren overleden, of zelfs hoe oud ze waren op het moment van overlijden.
Prins Kha Em Wast had de titels ‘Oudste zoon van de koning‘, ‘Sem-priester van Ptah‘, zijn tombe werd ontdekt in 1903 en het was duidelijk dat het in latere tijden was hergebruikt, aangezien er veel sarcofagen in de gang waren opgestapeld.
De structuur van het graf van de prins is ontworpen als een brede lineaire gang, met twee zijbijgebouwen en een lange grafkamer en bevat subtiel geschilderde bas-reliëfs.
Tot slot nemen we ook nog een kijkje in het graf van koningin Titi, de zuster en vrouw van farao Ramses III.
Haar titels waren: Koning’s Dochter, Zuster van de koning, Koningsvrouw, Konings moeder, Godsvrouw, Vrouwe van de twee landen.
Het graf bestaat uit een gang, zijkamers, een hal en een binnen(graf)kamer.
De muren zijn versierd met goden die paren vormen met de ene aan de noordmuur en de andere aan de zuidmuur.
De decoraties in de hal bestaan uit beschermende goden. Inbegrepen zijn bijvoorbeeld de goden Herymaat en Nebneru (Heer der Terreur).
De decoraties of de zijkamers omvatten onderwereldgoden, afbeeldingen van Canopische kisten en de zielen van Pe en Nekhen.
Het graf werd hergebruikt tijdens de Derde Tussenperiode.
Er is een kuil gegraven in de binnenkamers en opgravingen hebben een verscheidenheid aan grafartikelen opgeleverd, waaronder sarcofagen en persoonlijke voorwerpen.
Whow dat was weer even een geweldige ervaring om al dat moois te zien in de Vallei der Koninginnen, wat een vaklui waren ze destijds om zulke schitterende decoraties te maken.
Nu is het tijd voor Deir el Medina, het arbeidersdorp, de tempel, “The Pit” en niet te vergeten de tombes aldaar.
Deir el Medina was een nederzetting in het Oude Egypte die zich vlak bij de Vallei der Koningen bevond.
Het lag tussen het Ramesseum en Medinet Habu en is ontstaan onder Thoetmosis I, maar de oude Egyptenaren beschouwen Amenhotep I als stichter.
Er bevond zich een oude tempel voor Hathor.
De oudegyptische naam van het dorp was Set-Maät-her-Imenty-Waset, wat zich vertalen laat als ‘de plaats van de Maät (waarachtigheid of ‘kosmische orde’) ten westen van Waset (Thebe)’.
Het blootleggen van de site gebeurde onder leiding van Franse archeologen.
Het dorp is een archeologische schat om het dagelijkse leven te onderzoeken, maar toch moet er rekening mee worden gehouden dat het geen doorsnee-dorp was.
De meeste dorpen leefden immers van landbouw, maar in Deir el-Medina woonden kunstenaars en arbeiders die verantwoordelijk waren voor de rotsgraven in de Vallei der Koningen, de Vallei der Koninginnen en de graven van edelen.
De vizier en de farao hadden rechtstreeks zeggenschap over het dorp.
Er waren ongeveer zeventig huizen die alle hetzelfde patroon hadden.
Ze bestonden uit vier ruimtes: twee slaapruimtes, één leefruimte en één magazijn, maar daarnaast was er een trap die naar het dak leidde, waar men ook kon vertoeven. Ook hadden ze vaak een kelder.
De huizen van mensen hoger in rang waren ruimer en hadden meer kamers.
Niet ver van het dorp ligt tegen de heuvel de begraafplaats van de bewoners.
De graven geven aanwijzingen over de levenswijze van de bevolking.
Dat is bijzonder omdat het dagelijks leven nooit afgebeeld wordt in (koninklijke) graven.
Deir el Medina, de Tempel van Hathor
De Hathor-tempel is een oude Egyptische tempel in de “arbeidersdorp-nederzetting” van Deir el-Medina.
De tempel uit het Ptolemeïsche tijdperk, gebouwd door Ptolemaeus IV Philopator, is een van de grootste bouwwerken in het arbeidersdorp Deir el-Medina. Het was opgedragen aan de godinnen Hathor en Maat.
Het architectonische plan van de Hathor-tempel, gebouwd van zandsteen, heeft een kleine vestibule met twee kolommen.
Trappen aan de achterkant van de vestibule leiden naar een pronaos die wordt bepaald door twee kolommen, pilaren en vliesgevels.
Een driedelig heiligdom aan de achterkant van de tempel is gewijd aan Amun-Sokaris-Osiris, Hathor-Maat en Amun-Ra-Osiris.
Een trap leidt vanaf de westelijke kant van de pronaos naar het dak.
Deir el Medina The Pit (de grote kuil)
Men denkt dat de kuil oorspronkelijk is gegraven door de dorpelingen op zoek naar water.
Er is een enorme verzameling gebeeldhouwde ostraca teruggevonden, in ‘de Grote Kuil’, een breed diep gat ten noorden van de Tempel van Hathor.
Nu is het tijd om de tombes te gaan bezichtigen, althans die zijn opengesteld voor het publiek.
TT359 is de begraafplaats van de oude Egyptische werkman Inherkha, die Voorman was van de Lord van de Twee Landen en de Plaats van de Waarheid tijdens het bewind van Ramses III en Ramses IV.
De buitenste kamer van het graf bevat offerscènes met Inherka, zijn vrouw en hun zoon Kenna.
In de binnenkamer zijn onder meer Inherkau en zijn zoon Harmin opgenomen.
De kamer bevat ook een scène bij een deuropening met afbeeldingen van Ahmose-Nefertari en Amenhotep.
TT 1 is de begraafplaats van de oude Egyptische functionaris, Sennedjem en zijn familie.
Het graf werd gevonden in 1886 en was ongestoord, het bevatte meer dan 20 graven, waarvan de meeste zeker toebehoorden aan familieleden van Sennedjem.
De noordelijke kapel was gewijd aan de zoon van Sennedjem, Khons.
In de kapel staat een andere zoon van Sennedjem afgebeeld. Khabekhnet (wiens graf zich vlakbij in TT2 bevindt) is vernoemd naar zijn grootvader van vaders kant.
TT218 behoorde toe aan Amennacht, TT219 aan Nebenmaat en TT220 aan Khaemteri, die allemaal dezelfde titel van “Dienaar in de plaats van de waarheid” droegen tijdens het bewind van de koning van de 19e dynastie, Ramses II.
De binnenplaats van de groep van deze graven leidt naar de eerste voorkamer, die polychrome schilderijen presenteert, vergelijkbaar met schilderijen in de graven van Sennedjem, Pashedu en Inherka.
De tweede voorkamer, waarin de gepleisterde muren wit zijn geverfd, leidt naar het grafcomplex.
TT218 is qua decoratie bijna gelijk aan de eerste voorkamer.
TT219 is totaal anders: de muren zijn monochroom geschilderd – de achtergrond is wit met scènes geschilderd in gele, rode en zwarte kleuren.
Verder in de tombe vinden we TT220, die toebehoorde aan Khaemteri en zijn vrouw Nofretsatet.
De muren in dit deel zijn nogal beschadigd, maar sporen van scènes laten zien dat het in monochrome stijl op de witte achtergrond is geschilderd.
TT 3 is de begraafplaats van de oude Egyptische ambachtsman (zijn exacte titel was dienaar op de plaats van de waarheid), Pashedu en zijn familie.
Onderaan de toegangstrap is er een ingang naar de eerste grafkamer, waarachter de tweede grafkamer ligt.
Een korte gewelfde doorgang leidt naar de derde, binnenste grafkamer.
Anubis-jakhalzen die bovenop liggen, grote witte heiligdommen met cavetto-kroonlijsten zijn aan beide zijden van de doorgangsmuren geschilderd.
Tombe TT335 van de beeldhouwer Nakht Amun werd ontdekt door Bernard Bruyère op 16 januari 1925.
Dit complex omvatte oorspronkelijk een binnenplaats, een kapel en een ondergronds kamersstelsel, de drie grafkamers en hun versiering zijn bijna intact.
Zo ook dat was weer even een geweldige ervaring om al dat moois te zien in Deir el Medina.
Maar goed we hebben nog zat andere mooie dingen om te bekijken en gaan rustig verder naar de volgende locaties, in dit geval de Necropolis Qurnet Murai, om daar een aantal privé graven te bezichtigen.
Qurnet Murai is een necropolis op de westelijke oever van de Nijl in Thebe, net ten zuiden van Sheikh Abd el-Qurna.
Het werd ook gebruikt als begraafplaats voor ambtenaren van het bestuur van het Nieuwe Rijk in Thebe.
Hier bezoeken we een tweetal graven, TT40 van Amenhotep called Huy en TT227 van Amenemonet.
De Thebaanse tombe TT40 is de begraafplaats van de oude Egyptische onderkoning van Kush Amenhotep genaamd Huy, die leefde tijdens het einde van de 18e dynastie tijdens het bewind van Toetanchamon.
Huy was de zoon van een dame genaamd Werner, zijn vader is niet bekend.
Huy was getrouwd met Taemwadjsy, hoofd van de harem van Amon en van de harem van Nebkheperure (Toetanchamon).
Ze hadden een zoon genaamd Paser.
In de tombe is er een verwijzing naar een tempel genaamd “Satisfying the Gods” in Nubië.
Huy wordt daar begroet door Khay, hogepriester van Nebkehperure (Toetanchamon), Penne, plaatsvervanger van het fort van Nebkheperure (Toetanchamon), Huy, de burgemeester en Mermose, (zijn broer) de tweede profeet van Nebkheperure.
Op een van de muren in de grafkapel is een Nubische delegatie afgebeeld die naar Egypte komt.
Een van de daar genoemde functionarissen is de chef van Miam Heqanefer, die ook bekend is van zijn tombe in Nubië.
Een andere functionaris die in het graf wordt getoond en bekend is uit andere bronnen, is Paenniut.
Een volledige en gedetailleerde beschrijving van de tombe is te vinden op Osirisnet.
Door te klikken op de titel of de foto hieronder komt u terecht bij het fotoalbum.
Het kleine graf TT277 is van Ameneminet (of Amenemonet), een priester in dienst van de god Ptah-Sokar in de Tempel van Miljoenen Jaren van koning Amenhotep III.
Hoewel het incompleet is, is deze kapel-tombe in een zeer goede staat van bewaring.
De decoratie zoals die vandaag te zien is, bevat verschillende kenmerken van het vakmanschap van de Ramesside-periode.
Ondanks dat het niet zulke grote tombes zijn, was het toch zeker de moeite waard om hier te zijn geweest.
Inmiddels is het tijd voor een korte pauze om even te lunchen en dat kan heel goed bij het knusse Café & Restaurant Maratonga, gelegen tegenover de tempel van miljoenen jaren Medinet Habu, die we straks gaan bekijken.
Gezellig bij café & restaurant Maratonga
Na heerlijk te hebben gegeten, was het tijd om verder te gaan, maar voordat we naar Medinet Habu gaan eerst even wat anders.
Singalita ging even samen met Olette naar een souvenirshop, iets wat er nu eenmaal bij hoort en ik ging met Ahmed onze chauffeur even een stukje terug met de auto om wat opnames te maken van de onlangs ontdekte “Golden City”.
Goed na deze korte fotosessie reden we weer terug richting Medinet Habu om onderweg Singalita en Olette op te pikken die inmiddels hun inkopen gedaan hadden.
Medinet Habu is een archeologische vindplaats aan de voet van de Thebaanse heuvels op de westelijke oever van de rivier de Nijl.
Hoewel er andere bouwwerken in het gebied liggen, wordt de locatie tegenwoordig bijna uitsluitend geassocieerd met de dodentempel van Ramses III.
Net links van de ingang van de dodentempel van Ramses III is de tempel van Amun, (Oud-Egyptisch: Djeser Set) daterend uit de 18e dynastie, gebouwd door Hatsjepsoet en Thoetmoses III.
De tempel van Ramses III, zo’n 150 m lang, heeft een orthodox ontwerp en lijkt sterk op het Ramesseum.
Het is vrij goed bewaard gebleven en omgeven door een enorme lemen omheining, die mogelijk is versterkt.
De oorspronkelijke ingang is via een versterkt poortgebouw, bekend als een migdol.
Net binnen de omheining, in het zuiden, bevinden zich kapellen van Amenirdis I, Shepenupet II en Nitiqret, die allemaal de titel van Goddelijke Aanbidster van Amun droegen.
De eerste pyloon leidt naar een open binnenplaats, omzoomd met kolossale beelden van Ramses III als Osiris aan de ene kant en ongebeeldhouwde zuilen aan de andere kant.
De tweede pyloon leidt naar een zuilengalerij, opnieuw met kolommen van Ramses III, dit leidt naar een helling die leidt (via een portiek met zuilen) naar de derde pyloon en vervolgens naar de grote hypostyle hal (die zijn dak heeft verloren).
Nou dat was weer fantastisch, het is en blijft een indrukwekkend complex.
Na dit bezoek was het tijd om even naar het hotel terug te gaan, maar niet te lang want Olette had nog een leuke verrassing voor ons in petto, namelijk een boottocht op de Nijl met een Feluka, spannend.
Geweldig dat was weer een zeer geslaagde en mooie dag, genoeg om over na te babbelen onder het genot van een biertje en een wijntje.
Morgen gaan we naar Dendera om de tempel aldaar te bezoeken, de laatste keer dat ik daar was in 2012 woedde er net een zandstorm waardoor je dus niet alles goed kon bekijken, dat zal ditmaal anders zijn gelukkig.