Reisverslag vakantie 2023 in Luxor.
Op dag 5 hadden we een bezoek aan de tempel van Hatsjepsoet, een aantal privé graven in Qurna en het Ramesseum op ons programma staan, genoeg om weer naar uit te kijken.
Na wederom een uitstekend verzorgd ontbijt, tijdens het dagelijkse schouwspel der ballonnen, stapten we in de auto en reden naar de tempel van Hatsjepsoet.
De dodentempel van Hatsjepsoet (Egyptisch: Ḏsr-ḏsrw wat “Heilige der Heiligen” betekent) is een dodentempel gebouwd tijdens het bewind van farao Hatsjepsoet van de 18de dynastie van Egypte.
Gelegen tegenover de stad Luxor, wordt het beschouwd als een meesterwerk van oude architectuur.
De drie enorme terrassen steken uit boven de woestijnbodem en in de kliffen van Deir el-Bahari.
De staat van de tempel heeft in de loop van de tijd geleden.
Twee decennia na de dood van Hatsjepsoet werden verwijzingen naar haar heerschappij onder leiding van Thoetmosis III gewist, toegeëigend of uitgewist.
De campagne was intens maar kort en werd na twee jaar onderdrukt toen Amenhotep II op de troon kwam.
De redenen achter het verbod blijven een mysterie.
Bij de ingang van de tempel was een soort daltempel en via een processiegang met sfinxen bereikte men het eerste terras.
Vervolgens komt men via een talud op het tweede terras.
Op het einde van dit terras zijn aan beide zijden twee kapellen: de linkse voor Hathor en de rechtse is opgericht voor Anubis.
Op de wand van het tweede terras staan achter de zuilen twee belangrijke taferelen. e ene vertelt over de expeditie die werd ondernomen naar Poent, terwijl de andere vertelt over de goddelijke geboorte van Hatsjepsoet.
Daarin wordt verteld dat Amon in de vorm van Hatsjepsoets vader Thoetmosis I haar heeft verwekt bij de uitnemendste vrouw van het land, die op last van de god voor hem gezocht moest worden.
Deze vrouw werd door middel van een boodschapper van Amon-Ra van haar wonderbaarlijke zwangerschap op de hoogte gesteld.
Deze mythe diende in feite als legitimatie voor Hatsjepsoets koningschap.
Het was immers gebruikelijk dat naar voorbeeld van een mythe van de god Horus een man als hoofd van het land zou instaan voor de vruchtbaarheid daarvan.
Een tweede talud leidde naar het bovenste terras, deze heeft twee zijkapellen.
De ene is gewijd aan de koningscultus en bevat een kapel voor Thoetmosis III, Hatsjepsoet en een voor Amon-Min.
De andere kapel is gewijd aan de zonnecultus.
Daarnaast was helemaal op het einde van de tempel een schrijn dat gewijd was aan de god Amon.
Later werd dit heiligdom gebruikt ter verering van Amenhotep I en Imhotep.
Een prachtige ervaring weer, deze tempel, nu door naar Qurna een necropolis met vele privé graven.
De necropolis van Sheikh Abd el-Qurna maakt deel uit van het archeologische gebied van Deir el-Bahari en is vernoemd naar de koepelvormige tombe van de plaatselijke heilige.
Dit is de meest bezochte begraafplaats op de Thebaanse westoever, met de grootste concentratie privégraven.
We beginnen onze ontdekkingsreis in Sheikh Abd el-Qurna, met een bezoek aan de TT96 de tombe van Sennefer.
De Egyptische nobele Sennefer was “burgemeester van de stad” (d.w.z. Thebe) en “opzichter van de graanschuren en velden, tuinen en vee van Amun” tijdens het bewind van Amenhotep II van de 18de dynastie van Egypte.
Hij werd begraven in een kleine maar goed versierde tombe TT96, ook wel bekend als de “Graf van de wijngaarden” vanwege de versiering
Het volgende graf is TT100 van Rekhmire, een oude Egyptische edelman en ambtenaar van de 18de dynastie die diende als “gouverneur van de stad” (Thebe) en vizier tijdens het bewind van Thoetmosis III en Amenhotep II, circa 1400 v.Chr.
Hij was de neef van Vizier User, die aantrad ten tijde van het vijfde regeringsjaar van koningin Hatsjepsoet.
De officiële titels van de gebruiker waren onder meer burgemeester van de stad, vizier en prins.
Rekhmire staat bekend om het bouwen van een rijkelijk versierde tombe voor zichzelf in Sheikh Abd el-Qurna, met levendige, goed bewaard gebleven scènes uit het dagelijks leven tijdens het Egyptische Nieuwe Rijk.
Zijn graf is ook belangrijk omdat het een volledige kopie bevat van een tekst waarin de taken van het kantoor van de vizier worden beschreven, bekend als de “installatie van de vizier“.
Khaemhat ook wel Mahu genoemd, was een oude Egyptische hoge functionaris die de leiding had onder koning Amenhotep III (ongeveer 1388 v.Chr. Tot 1351 v.Chr. / 1350 v.Chr.).
Khaemhat was koninklijke schrijver en opzichter van de dubbele graanschuur van Boven- en Beneden-Egypte en was daarom verantwoordelijk voor de graan- en voedselvoorziening van het koninklijk paleis.
Khaemhat is vooral bekend van zijn Thebaanse grafkapel (TT57) die versierd is met reliëfs en hem twee keer laat zien in het bijzijn van koning Amenhotep III.
TT56 is de begraafplaats van de oude Egyptische ambtenaar Userhat, die de “Koninklijke schrijver“, “Kind van de koninklijke kinderkamer“, tijdens de heerschappij van koning Amenhotep II en zijn vrouw Mutnefret was in de 18de dynastie.
TT56 is een van de best bewaarde Thebaanse adellijke graven uit West-Thebe en de schilderijen bevatten veel levendige en helder geschilderde scènes van de overleden Userhat en Mutnefret die geschenken en geschenken ontvangen in het hiernamaals.
De vijfde tombe die we bezoeken is TT55 van Ramose die vizier was onder zowel Amenhotep III als Echnaton.
Hij was in functie in het laatste decennium van de regering van Amenhotep III en aan het begin van de regering van laatstgenoemde koning.
Zijn tombe valt op door de hoogwaardige decoraties in zowel de traditionele als de Amarna-stijl.
Het graf van Benia TT343, supervisor van bouwwerkzaamheden, bevindt zich aan de voet van de zuidoostelijke heuvels van Sheikh Abd el-Qurna, te midden van andere graven uit de 18e en 19e dynastie.
Het nauwkeurig dateren van de tombe is een moeilijke taak en er wordt nog steeds over gedebatteerd, omdat er nergens in de tombe namen van heersers worden genoemd.
Khonsu was de eerste profeet van Menkheperre (Thoetmosis III), tijdens het bewind van Ramses II in de 19e dynastie.
In de toegangsdeur wordt Khons geïdentificeerd als de hogepriester van de heer van de twee landen Menkheperre.
De inscripties identificeren verder zijn zoon de stalmeester Usermontu, zijn vrouw (?) de Zangeres van Amon genaamd May, zijn zoon de tweede profeet van Menkheperre genaamd Khaemwaset, en een dochter genaamd Iuy.
In de hal, toont een scène twee ambtenaren op de heilige bark van Montu.
De twee mannen worden geïdentificeerd als de stadsgouverneur en vizier Usermontu en de profeet van Montu, heer van Armant, genaamd Huy.
Een andere scène toont cartouches van Menkheperre op veerwaaiers en een draagbare bark.
Een derde scène toont twee cabines met koninklijke cartouches die allemaal verwijzen naar Ramses II.
Een vierde scène bestaat uit verschillende delen: een subscène toont een draagbare bark van Montu, vergezeld van de hogepriester van Montu genaamd Ramose; een andere subscène bestaat uit een toespraak van een gastvrije priester.
De Egyptische ambtenaar genaamd Menna droeg een aantal titels die verband hielden met de landbouwgronden van de tempel van Karnak en de koning.
Menna’s titels zoals vastgelegd in zijn grafkapel zijn:
“Schrijver”, “Opzichter van de Velden van Amun”, “Opzichter van de Akkers van Amun”, “Opzichter van de Velden van de Heer der Twee Landen”, “Schrijver van de Velden van de Heer van de Twee Landen van Zuid en Noord”. “Schrijver van de Heer van de Twee Landen”.
De lay-out van TT 69 is typerend voor Thebaanse graven uit de 18e dynastie met een binnenplaats, een T-vormige uit rotsen gehouwen kapel en een ondergrondse grafkamer.
Afbeeldingen in TT 69 waren in de oudheid beschadigd, waarbij de ogen en gezichten van Menna en Henuttawy een bijzonder doelwit waren.
Dit suggereert dat Menna mogelijk een vijand heeft gehad die zijn herinnering na de dood wilde vernietigen.
Schade aan Menna’s naam en de systematische verwijdering van afbeeldingen van een type priester, een sem-priester genaamd, suggereert echter dat TT 69 het slachtoffer werd van het wissen van afbeeldingen in verband met de god Amun tijdens de Amarna-periode.
Menna’s naam, die enkele van dezelfde tekens bevat als de naam van de god Amon, werd ook onleesbaar gemaakt.
De Thebaanse tombe TT52 is de begraafplaats van Nakht, een oude Egyptische functionaris die de functie bekleedde van een schrijver en astronoom van Amon, waarschijnlijk tijdens het bewind van Thoetmosis IV.
De grafarchitectuur en -versiering komen overeen met het standaardontwerp van Thebaanse graven van het Nieuwe Rijk door scènes te gebruiken die vaak worden aangetroffen in graven uit die tijd.
Sommige van deze versieringen vertonen verschillen met scènes die zijn gevonden in mastaba’s uit het Oude Rijk van Memphis, waar een van de belangrijkste functies van het graf was om magische voeding voor de ka te verzekeren, terwijl in de graven van het Nieuwe Rijk de primaire functie was om jezelf te identificeren op de grafmuren.
Het graf heeft het typische T-vormige architectonische ontwerp dat gebruikelijk was voor niet-koninklijke Thebaanse graven van het Nieuwe Rijk; er was een brede hal, die volgde op de ingang en de binnenplaats.
Dit leidde naar een binnenkamer, de lange hal en het heiligdom, dat zich in een nis bevond en waarin het standbeeld van de overledene stond.
Deze kamers zijn ontworpen om scènes te bevatten ten dienste van de doden in hun hiernamaals.
De Thebaanse tombe TT51 is de begraafplaats van de oude Egyptische functionaris Userhat, de eerste profeet van Seti I tijdens de 19e dynastie.
Het hofje, de gang en de hal zijn versierd.
Hofje en doorgang:
Er werd een stèle teruggevonden en overblijfselen van een scène met begrafenistaferelen met een ceremonie voor de mummie.
Offerteksten begeleiden de scènes.
De doorgang toont Userhat met een hymne aan de god Ra.
In de hal bevinden zich meerdere registers met scènes, o.a.:
Userhat met Anubis en voor weegschaal en Ammit.
Userhat knielt voor Osiris en een westerse godin.
Userhat, zielen van Pe en Nekhen en bavianen aanbidden Ra-Harakhte als een havik en Isis.
Een rouwstoet, de overledene wordt hier Amenmose genoemd. Hij verschijnt voor het piramidegraf.
Strijdwagens en eetkraampjes en de vrouw van Userhat met haar bedienden in een scène met een tempel.
Nou dat was een inspannende maar zeer leuke ervaring, 11 tombes hebben we bezocht dankzij Olette die de bewakers goed kent maar het hielp uiteraard ook door de bewakers wat extra fooi te geven, waardoor je toch iets anders behandelt wordt dan als je dat niet zou doen want normaliter houd het wel op als ze je 5 of 6 tombes hebben laten zien.
Na deze prachtige bezichtigingen, is het tijd om wat te drinken en dat kan uitstekend bij het nabij gelegen Café Het Ramesseum.
Niet iedereen zal het weten, maar het Café Ramesseum wordt gerund door de nazaten van Hussein Abdul-Rasoul, je weet wel die jongen die per ongeluk struikelde over de tree wat uiteindelijk tot de ontdekking van het graf van Toetanchamon leidde.
Na gezellig even wat te hebben gedronken en gepraat met de nazaten was het tijd voor een bezoek aan het nabij gelegen Ramesseum.
Het Ramesseum is de herdenkingstempel (of dodentempel) van farao Ramses II.
De naam – of in ieder geval de Franse vorm Rhamesséion – werd bedacht door Jean-François Champollion, die de ruïnes van de site in 1829 bezocht en voor het eerst de hiërogliefen identificeerde waaruit de namen en titels van Ramses op de muren bestonden.
Het heette oorspronkelijk het Huis van miljoenen jaren Usermaatra-setepenra dat zich verenigt met Thebe-de-stad in het domein van Amon.
Usermaatra-setepenra was de prenomen van Ramses II.
Het ontwerp van de dodentempel van Ramses voldoet aan de standaard maatstaven van de tempelarchitectuur in het Nieuwe Rijk
De tempel was noordwest en zuidoost georiënteerd en bestond uit twee stenen pylonen (poorten van ongeveer 60 m breed), de een na de ander, die elk naar een binnenplaats leidden.
Voorbij de tweede binnenplaats, in het midden van het complex, bevond zich een overdekte zuilenhal met 48 kolommen, die het binnenste heiligdom omgaf. Voor het eerste hof stond een enorme pyloon, met links het koninklijk paleis en achteraan het gigantische standbeeld van de koning.
Zoals gebruikelijk waren de pylonen en buitenmuren versierd met taferelen die de militaire overwinningen van de farao herdachten en zijn toewijding aan en verwantschap met de goden nalieten.
In het geval van Ramses wordt veel belang gehecht aan de Slag bij Kades (ca. 1274 v.Chr.).
Meer intrigerend is echter dat een blok bovenop de eerste pyloon zijn plundering registreert, in het achtste jaar van zijn regering, van een stad genaamd “Shalem”, die al dan niet Jeruzalem was.
De scènes van de grote farao en zijn leger die zegevieren over de Hettitische troepen die voor Kades vluchten, zoals afgebeeld in de canons van het “epische gedicht van Pentaur”, zijn nog steeds te zien op de pyloon.
Zo dat was al met al weer een schitterende dag waarop we weer veel gezien en bewonderd hebben.
Nu even terug naar het hotel om ons op te frissen, de foto’s te sorteren enzovoort om daarna op uitnodiging van onze vaste chauffeur Ahmed uit eten te gaan.
Om 1800 uur werden we netjes opgehaald door onze chauffeur en reden we richting de Nijl alwaar we een leuk plekje vonden om te gaan eten bij het Blue Sky restaurant.
En aangezien dit nagenoeg recht tegenover de Luxor tempel was, aan de overkant van de Nijl, hadden we ook nog een prachtig uitzicht, zoals te zien is op de foto hieronder.
Rond acht uur na een uiterst gezellig avond werden we weer netjes naar ons hotel gebracht, waar we er nog eentje namen om het af te leren, proost.
Morgen alweer de laatste dag om dingen te bekijken en dat gaan we doen door de tempel van Esna en het graf te Moalla te bekijken.